Haşhaş nedir?

En çok Çin, Hindistan ve İran’da yetişen bir bitkidir. Türkiye'de de yetiştirilir. Gelincikgillerdendir. Tohumlarından yağ, kapçıklarından da afyon çıkarılır. Afyon uyuşturucu bir madde olduğundan haşhaş ekimi hükümetin kontrolü altında yapılır. Ancak belirli bölgelere, belirli miktarda haşhaş ekilir. Türkiye'de 13 ilimizde haşhaş ekimi yapılmaktadır.

Haşhaş ziraatinin ilk defa nerede başlamış olduğu kesin olarak belli değildir. Bazı yazarlara göre Akdeniz havzası, Anadolu ve Mezopotamya’dır. Türklerin eski anayurtları olan Orta Asya’da haşhaş ziraatını yapmakta oldukları ve göçler ile bu kültürü etrafa yaydıkları düşünülmektedir. Etiler zamanında Anadolu’da haşhaş ekimi yapıldığı arkeolojik kazılarla ortaya çıkmıştır.

Anadolu birçok coğrafik ve ekolojik haşhaş gruplarının toplandığı bir yerdir. Bu sebeple Anadolu’da çok çeşitli haşhaş gruplarına rastlanır. Memleketimizde yetiştirilen haşhaş iki alt türe ayrılmaktadır:

Papaver somniferum alt tür anatolicum (Kör haşhaş)

Bitki 50-120 cm boyunda, az veya orta dallı, kapsülleri büyük (5 cm çaplı), kalın kabuklu, konik, yuvarlak, olgunlaşınca delikleri açılmayan türdür. Bu alt türün de beyaz ve mor çiçekli olan varyeteleri (çeşit) vardır.

a) Varyete albescens (Akhaşhaş): Çiçekler saf beyaz, tohumlar beyaz veya devetüyü renklidir. Ekilmekte olan haşhaşların % 60-70’ini bu varyete teşkil etmektedir. Bilhassa soft bölgede (Amasya, Tokat, Çorum, Malatya) ekilmektedir.

b) Varyete violascens (Karahaşhaş, Gökhaşhaş): Çiçekler açık veya koyu mor, tohumlar gri veya kahverengidir. Yukarıdaki varyeteye göre daha az ve genellikle onunla birlikte ekilmektedir.

Papaver somniferum alttür spontaneum (Açık haşhaş)

Bitki 60-100 cm boyunda, kapsülleri küçük (2,5 cm çaplı), çok ve nadiren orta dallı, ince kabuklu olup olgunlaşınca kapsül meyvede delikler açılır. Bu alt türün de varyeteleri vardır. Ekimi körhaşhaş alt türünün varyetelerine göre az olmakla beraber Bilecik, Kütahya, Uşak, Afyon, Burdur, Isparta, Denizli ve haşhaş ziraati yapılan hemen her mıntıkada bulunur. Varyete violaceum’un çiçekleri açık mordan koyu mora kadar değişen renkli, dip kısımları koyu mor renklidir. Tohumlar mavimsi-gri veya kahverengidir. Anadolu’da açık haşhaşın ençok rastlanan varyetesidir.

Kullanıldığı yerler

Bitkinin kullanılan kısımları ham meyvelerinin çizilmesi ile elde edilen afyon (Bkz. Afyon), kurutulmuş ham meyveler, yapraklar, tohumları ve tohumlarından elde edilen yağıdır. Haşhaş yaprağı elde edildiği alt türe ve gövdedeki yerine göre şekli az çok değişir. Bilhassa haricen kullanılan bazı merhemlerin bileşimine girer ve ağrı dindiricidir. Haşhaşbaşı, haşhaşın olgunlaşmasından, sütlüyken toplanan ve kurutulan, tohumları çıkarılan kapsül meyveleridir. Bileşiminde toplanma zamanına göre değişen afyon alkoloitleri vardır.

haşhaş

Dıştan ağrı dindirici olarak, özellikle diş hekimliğinde kullanılır. Tohumlarının yağı ise, tohumları soğukta tazyik edilmesi suretiyle elde edilen yağdır. Soğukta elde edilen yağın bileşiminde asitler az, sıcakta elde edilen yağın ise asitleri fazladır. Soğukta elde edilen yağ, bazı merhemlerin bileşimine girer. Sıcakta elde edilen yağ, yemek yağı ve sanayide sabun yapımında kullanılır. Yağ çıkarıldıktan sonra geri kalan küspeden hayvan yemi olarak istifade edilir.

Sözlükte "haşhaş" ne demek?

1. Gelincikgillerden, kapsüllerinden afyon, tohumlarından da yağ çıkarılan bitki. (papaver somniferum).

Haşhaş kelimesinin ingilizcesi

n. poppy, hashish, hasheesh, hash, marihuana, marijuana, hemp, opium poppy
Köken: Arapça

Son eklenenler